کلاهه

Never give up on anything.Go over,go under,go around,or go through.But never give up.

سفرنامه اورامانات - قسمت دوم
چهارشنبه ۱۳ تیر ۱۳۸٦  

سفرنامه اورامانات - قسمت دوم

غار قوری قلعه

غار قوری قلعه در فاصله 87 کیلومتری کرمانشاه و در 25 کیلومتری نرسیده به شهر پاوه قرار دارد.قرار گرفتن روستایی به همین نام در کنار غار، اساس وجه تسمیه آن است که آن هم گفته می شود،‌شکل جوی حاکم بر روستا شبیه قوری است. عده ای نیز بر این عقیده اند گور قلعه ای (گورگبرها) که غیر مسلمان ها در آنجا دفن شده اند،‌ وجود دارد. به باوری دیگر قوری قلعه به قلعه ای گلی اتلاق می شود که روی تپه ای مشرف به این روستا که در دوران یزگرد سوم بنا شد قرار دارد و نهایتا عده ای که کمتر احتمال صحت آن می رود معتقدند ترکی به معنای قلعه خشک است. به هر حال قوری قلعه را با نام هایی چون گورکه بی بن یا غار بی انتها، دره مران یا دره غارها و ... می شناسند و امروزه فقط آن را قوری قلعه می خوانند. مکانی است زیبا و خوش آب و هوا که چشمه ای زیبا از داخل غاری در کنار این روستا می جوشد و کشاورزی و مردمان قوری قلعه را سیراب می کند.

ا ین غار قدمت آن به دوران ترشیاری نسبت داده می شود (دوره سوم زمین شناسی یا سنوزوئیک) که تقریبا دو میلیون سال پیش از پایان آن می گذرد. در سال های 1363، 1355، 1345 و 1336 توسط غارنوردان آمریکایی، انگلیسی و فرانسوی مورد بازدید قرار گرفت. این گروه ها نیز فقط تا عمق 55 متری بیشتر موفق نشدند به داخل آن بروند،‌ اما در سال 1368، اکیپ غارنوردان کرمانشاه در 11 مرحله و 26 ساعت کاوش، تا عمق 3140 متری پیش رفت.غار قوری قلعه بیشتر به یک تونل شبیه است. دمای داخل غار از هفت تا 11 درجه تخمین زده می شود و در تمام فصول ثابت است. آب زلال داخل غار حدود منفی ده (10-) درجه و هوا نیز دارای رطوبتی بین 40 تا 60 درصد است.درحال حاضر حدود 500 متر که شامل تالارهای مریم و کوهان شتر می باشد، قابل بازدید است. چنین نام هایی هر کدام دلایل خاص خود را دارد. در داخل غار و بر روی سینه داخلی آن می توان به صورت طبیعی و بدون دخالت انسان آثاری چون حضرت مریم، فردوسی،‌ امیرکبیر، بابانوئل، شیرسنگی،ماهی، مارکبری، قارچ، برج پیزا، نیم رخ شیر، فیل، قلب، گل کلم، بستنی، کشتی، گردن غاز، آبشار، لاک پشت، نام حضرت محمد (ص) و نیز ماکت شهر پاوه را مشاهده کرد. تالار عروس نیز در 1500 متری غار قرار دارد.

در این غار تالار کوچکی به نام برزخ که در فاصله دو قسمت غار قرار دارد را می توان مشاهده کرد. آب این غار که عمق آن یک و نیم تا دو متر در برخی مکان ها حداکثر به 3 متر می رسد به گفته محل ها از منطقه ای به نام نورکه در ارتفاع بلند قرار دارد و در اثر آفتاب برف هایش ذوب می شود، سرچشمه می گیرد.به گفته راهنمای جمجمه زنی مربوط به 7000 سال پیش و آثاری چون کاسه، ظروف فلزی، سکه و... در کنار این جمجمه کشف شد که مربوط به دوران یزدگرد سوم می باشد و دو اثر از این اشیا نیز دارای کتیبه احتمالا (پهلوی - ساسانی) و دو ظرف نیز دارای لایه زراندود هستند. اشیای نقره ای مکشوفه از غار قوری قلعه شامل ظروفی بیضی شکل و مدور منقوش پرندگان در حال شکار و طرح مشهود و اسطوره ای شیر در یک نقش تزئیناتی اسلیمی و گل های لوتوس برجسته است.


اورامانات

شهرستان پاوه اورامان و پاوه مهد تمدن کهن ایرانی معرفی شده است .شهر هزار ماسوله باوجه تسمیه اسپهبد پاو سردار یزد گرد سوم و در لغت به معنی سر قلعه بان قلعه هاست.

روستای هجیج

معنى واژه اورامان چیست؟
واژه اورامان یا هورامان از دو بخش «اهورا» و «مان» به معنى خانه، جایگاه و سرزمین تشکیل شده است.پس اورامان یعنى سرزمین اهورایى و جایگاه اهورا مزدا. «هور» معنى دیگرى هم دارد.هور در اوستا به معنى خورشید است. هورامان را مى‌توان جایگاه خورشید هم معنى کرد. جنوب شرقى شهر مریوان روستایى به نام «اورامانات تخت» قرار دارد که جاده‌اى به طول هفتاد و پنج کیلومتر آن را به شهر مریوان متصل مى‌کند. این روستا را هزار ماسوله مى‌نامند.زیرا معمارى آن همانند ماسوله است. حیاط هر خانه بام خانه‌اى دیگر است، اما با وسعتى بیشتر.معمارى اورامانات و سرسبزى این منطقه کوهستانى رویاى پله‌هایى به سمت بهشت را متصور مى‌کند.خانه‌هاى این روستا با سنگ و اغلب به صورت خشکه و به صورت پلکانى ساخته شده است.مردم منطقه معتقدند اورامانات تخت زمانى شهرى بزرگ بوده و مرکزیتى خاص داشته به همین دلیل از آن به عنوان تخت یا مرکز (حکومت) ناحیه‌اى اورامان یاد مى‌کرده‌اند. به غیر از وضعیت خاص روستا از نظر معمارى،موقعیت چشمه‌هاى پرآب، مراسم خاص و آداب و رسوم و وجود مقبره و مسجد پیر شالیار و به ویژه جمعیت و تعداد سکنه قابل توجه آن نشانگر اهمیت منطقه از زمان ساسانى است. پوشاک کردى آمیزه‌اى از رنگ و نقش است.در کجا و چگونه مى‌توان زیباترین رنگ‌هاى دنیا را در کنار هم دید.

دخترکان روستای کماله

لباس مردم اورامانات کردى است.پیش از ورود پارچه و کفش‌هاى خارجى و سایر منسوجات داخلى به استان کردستان، بیشتر پارچه‌ها و پاى افزار مورد نیاز آنها توسط بافندگان و دوزندگان محلى بافته و ساخته مى‌شده است.ساخت پاى افزار «گیوه» یا «گلاش» یا «کالى» بر عهده اوراماناتى‌ها و مردم و آبادى‌هاى هجیع، نودشه، بوده و بافت را مردم آبادى‌هاى نوسود شهرستان پاوه بر عهده داشته‌اند. جولایى، بافت، پارچه و انواع منسوجات مانند بوزو، ربال، جاجیم، بره بوشمین،موج، جوراب، دستکش، زنگال و کلاء انواع دستبافت‌هاى این منطقه هستند. مردان کرد اورامانى چوخه، پانتول، ملکى شال،دستار، فرنجى و کله بال و زنان آن جانى، کلنجه، شال، کلاه و کلله مى‌پوشند. انواع این لباس‌ها با زیورآلات مختلف تزئین شده‌اند و رنگارنگ هستند. قارچ، کرفس، کنگر، ریواس، خوژه، پنیر، شیر، عسل، گردو، انجیر موادغذایى این منطقه را تشکیل مى‌دهند.پلو، دوغه وا یا آش دوغ، ساوار، گردول، ترخینه، دوختن یا آش گزنه، هتیمچه با گوشت گوسفند، شدروا، گرما، رشته پلو، رشته رون یک آبه، پرشین، شلغم ترش، و کلانه، از غذاهاى اورامانى است.


بنچاق اورامان (هورامان )
دراوایل قرن حاضر ،‌ درسال 1305 شمسی ، حسین نامی از مریدان «شیخ علاء الدین نقش بندی » در غاری در دره تیگیور ،خمره ای پر از دانه ارزن پیدا کرد که درمیان آن نوشته ای به خط پهلوی اشکانی بر پوست آهو وجود داشت .این نوشته که به « بنچاق اورامان » مشهور شد ، قرار دادی است میان دو نفر برای خرید و فروش زرستانی به 45 درهم که شاهدان معامله نیز نام خود را در آن نوشته اند . این بنچاق به سال 120 پیش از میلاد مسیح تعلف دارد .
چند سطر از متن بنچاق به شرح زیر است :
« سال سه ست ماه اروتات فروخش تپس پک پورتیرین زراستک چه ابیر اشکان نم (زات ) اخریتار اوایل پور هربشن اسمکان از خریت اویل هیچ پتسیک هرو درهم 45 »
برگردان :
سال سیصد ماه خرداد فروشنده تپس پک ، پورتیوین زراستان اسمک که ابیر اشکان نیم آن دارد ،‌ و خریدار اوایل پوربشین ، اسمکان زرستان (را خرید اویل از پتسیک )‌ همه را به 45 درهم . در حال حاضر این بنچاق در موزه برلین نگه داری می شود . 20 نسخه دیگر این قرار داد به خط یونانی است .

مناطق اورامان عبارتند از:

هورامان لهون:آن منطقه از کردستان جنوبی (عراق) که از دو شهر تاریخی بیاره و تویله و چندین روستای اطراف آن شامل: نارنجله، گولپ،گه‎چینه، سه‎رگه‎ت، خارگیلان، احمد آباد، خرپانی، هیلامپی و ... تشکیل شده است. منطقه‎ی دیگر آن در کردستان شرقی (ایران) شامل پاوه، نودشه، نوسود و روستاهای اطراف آن شامل: هانه‎گرمله، کیمنه، بیرواس، هجیج، دره هجیج، شیخان، هیروی و ... تشکیل شده است.

روستای بلبر

اورامان تخت:از بخش اورامان تخت و چند روستای اطراف آن مانند: سرپیر، کاله، رودبر، بلبر، ژیوار، ناو، نوین تشکیل شده است.

اورامان دزلی و شامیان:شامل روستاهای دزلی، بهرام آباد، زکریان، قلعه‎جی، قلعه‎گا، تازه‌ آباد و ... می‎باشد.

اورامان رزاب:شامل رزاب، دوزناب، دگاگا، خانگا و چندین روستای دیگر است.

اورامان ژاورود و گاورود:این منطقه هم از روستاهای پلنگان، باینگلان، بیساران، چشمیه‎ر، هرسین، تفین، گلین و ... تشکیل شده است.


کلمات کلیدی: اورامانات